بازنشستگان تأمین اجتماعی در انتظار پرداختها
ادامه تأخیر در پرداخت مستمری و معوقات بازنشستگان تأمین اجتماعی، بار دیگر نگرانیها درباره معیشت میلیونها خانوار را پررنگ کرده است؛ جایی که به گفته محمدحسن زدا، اختلال در پرداختها فقط یک بینظمی اداری نیست، بلکه میتواند زندگی نزدیک به ۱۰ میلیون نفر را تحت تأثیر مستقیم قرار دهد. همزمان، انتقادها از تبعیض میان بازنشستگان تأمین اجتماعی با بازنشستگان کشوری و لشکری نیز شدت گرفته؛ تبعیضی که در زمانبندی پرداخت و نحوه تأمین منابع، بیش از همیشه به چشم میآید.
بازنشستگان تأمین اجتماعی در انتظار پرداختها
روند واریز مستمری خردادماه بازنشستگان تأمین اجتماعی، برخلاف وعدههای قبلی مبنی بر تکمیل پرداختها تا ۳۱ خرداد، با وقفه روبهرو شد و به اول تیرماه کشیده شد؛ اتفاقی که برای بسیاری از بازنشستگان دیگر به یک استثنا شباهت ندارد، بلکه به رویهای تکراری در سالهای اخیر تبدیل شده است.
در همین زمینه، محمدحسن زدا، سرپرست پیشین سازمان تأمین اجتماعی، با هشدار نسبت به پیامدهای این وضعیت تأکید کرده که تأخیر در پرداخت مطالبات بازنشستگان، تنها یک مسئله مالی ساده نیست، بلکه میتواند ساختار معیشتی خانوادههای بازنشسته را بهطور جدی مختل کند. به گفته او، حدود ۵ میلیون و ۲۰۰ هزار نفر بازنشسته تحت پوشش سازمان تأمین اجتماعی هستند که با احتساب افراد تحت تکفل، جمعیتی نزدیک به ۱۰ میلیون نفر از محل همین مستمریها امرار معاش میکنند.
تأخیرهای تکراری و قانونِ اجرا نشده
اگر عملکرد پنج سال اخیر سازمان تأمین اجتماعی را مرور کنیم، روشن میشود که عقبافتادن در اعمال افزایش حقوق و پرداخت معوقات، دیگر به یک مشکل مقطعی محدود نیست. این در حالی است که بر اساس مواد ۹۶ و ۱۱۱ قانون تأمین اجتماعی، دولت و سازمان مکلفاند با آغاز سال جدید، میزان مستمری بازنشستگان را متناسب با شرایط قانونی و معیشتی بهروزرسانی کنند.
با این حال، از سال ۱۳۹۹ به بعد، بهجز یک مورد، افزایشها بهموقع اعمال نشده و بازنشستگان ناچار شدهاند ماههای ابتدایی سال را با دریافتی سال قبل سپری کنند. اکنون نیز وضعیت سال ۱۴۰۵ همچنان در ابهام قرار دارد و هنوز خبری از اجرای کامل افزایشهای قانونی نیست.
زدا در اینباره تصریح میکند که افزایش مستمریها موضوعی غیرمنتظره نیست و هر سال تکرار میشود؛ بنابراین سازمان باید از قبل، هم در بخش دریافت مصوبه شورای عالی کار و هم در بخش تأمین منابع مالی، برنامهریزی لازم را انجام دهد. به گفته او، به نظر میرسد در بخش پیشبینی منابع، کمتوجهی یا اهمال رخ داده است.
معوقات بازنشستگان؛ هنوز زمان مشخصی اعلام نشده
در کنار تأخیر در واریز مستمریها، مسئله معوقات بازنشستگان نیز همچنان بلاتکلیف باقی مانده است. علی دهقانکیا، رئیس کانون بازنشستگان استان تهران، صراحتاً اعلام کرده که هنوز هیچ زمان مشخصی برای تسویه این بدهیها تعیین نشده و حتی معلوم نیست این پرداختها بهصورت یکجا انجام خواهد شد یا نه.
البته او تأکید کرده که کانون عالی بازنشستگان با جدیت در حال پیگیری این مطالبات است، اما آنچه بازنشستگان را نگران کرده، نبود یک زمانبندی شفاف از سوی سازمان تأمین اجتماعی است؛ موضوعی که بیاعتمادی و اضطراب را در این قشر افزایش داده است.
چرا بازنشستگان طلبکار شدهاند؟
زدا در توضیح این وضعیت میگوید که امسال افزایش حقوقها از خردادماه اعمال شده، در حالی که سال مالی و حقوقی از فروردین آغاز میشود. در نتیجه، بازنشستگان در ماههای فروردین و اردیبهشت مستمری خود را بر مبنای نرخ سال گذشته دریافت کردهاند و به همین دلیل از سازمان طلبکار شدهاند.
او یادآوری میکند که در سال گذشته، این معوقات در مرداد و شهریور پرداخت شد، اما امسال هنوز هیچ برنامه مشخصی برای زمان پرداخت این مطالبات اعلام نشده است. همین ابهام، نارضایتی بازنشستگان را تشدید کرده؛ بهویژه در شرایطی که تورم متوقف نشده و هر ماه تأخیر، فشار معیشتی بیشتری ایجاد میکند.
انتقاد از سکوت سازمان؛ بازنشسته توضیح میخواهد، نه توجیه
یکی از صریحترین بخشهای اظهارات زدا، انتقاد او از نبود شفافیت در رفتار سازمان تأمین اجتماعی است. او میگوید وقتی سازمان از کارفرما یا بیمهپرداز طلبکار باشد، در صورت اندک تأخیر، جریمه اعمال میکند؛ اما وقتی نوبت به انجام تعهدات خود سازمان میرسد، حتی توضیح روشنی درباره علت تأخیر ارائه نمیشود.
به گفته او، بازنشستگان لزوماً انتظار دریافت جریمه بابت تأخیر ندارند، اما دستکم این حق را دارند که مسئولان صادقانه توضیح دهند چه مشکلی در مسیر پرداخت به وجود آمده است. از نگاه او، اگر این شفافیت وجود داشته باشد، بسیاری از بازنشستگان با درک شرایط همراهی خواهند کرد؛ اما سکوت در برابر مشکلات معیشتی این قشر، قابل دفاع نیست.
راهکار پیشنهادی: پرداخت از محل مطالبات سازمان از دولت
زدا درباره منابع لازم برای پرداخت مطالبات بازنشستگان نیز راهکاری مشخص مطرح کرده است. به اعتقاد او، از آنجا که مدیرعامل سازمان تأمین اجتماعی عملاً نماینده دولت در این نهاد محسوب میشود، دولت باید حمایت عملی خود را نشان دهد و بخشی از منابع مورد نیاز را از محل بدهیها و مطالبات دولت به سازمان تأمین اجتماعی تأمین کند.
این پیشنهاد از آن جهت اهمیت دارد که سالهاست یکی از چالشهای اصلی تأمین اجتماعی، انباشت بدهی دولت به این سازمان است؛ بدهیای که اگر بهموقع تسویه شود، میتواند بخشی از بحرانهای نقدینگی و تأخیر در پرداختها را کاهش دهد.
تبعیض میان بازنشستگان؛ یک انتقاد جدی
بخش مهم دیگری از سخنان سرپرست پیشین سازمان تأمین اجتماعی، به انتقاد از تبعیض میان بازنشستگان تأمین اجتماعی و بازنشستگان کشوری و لشکری اختصاص دارد. او میگوید در حال حاضر، بازنشستگان کشوری و لشکری از محل بودجه عمومی دولت حقوق و افزایشهای خود را بهموقع دریافت میکنند و حتی منابع متناسبسازی حقوق آنها نیز از محل مالیات بر ارزش افزوده تأمین میشود.
در مقابل، بازنشستگان تأمین اجتماعی با تأخیرهای مکرر در پرداخت مستمری و معوقات روبهرو هستند؛ موضوعی که احساس نابرابری را در میان این قشر تشدید کرده است. این مقایسه، یکی از اصلیترین محورهای اعتراض بازنشستگان در سالهای اخیر بوده است.
اعتراض بازنشستگان؛ مطالبهگری در برابر فشار معیشتی
زدا در پایان، به مسئله اعتراضات بازنشستگان نیز پرداخته و تأکید کرده که مطالبهگری این قشر، چیزی جز پیگیری حقوق قانونی خود نیست. او با اشاره به فشار اقتصادی سنگین بر بازنشستگان، میگوید در بسیاری از کشورها سازوکارهای مشخصی برای رسیدگی به مطالبات سالمندان وجود دارد و افراد در این سن و سال مجبور نیستند برای دریافت حقوق بدیهی خود به میدان بیایند.
او همچنین از عملکرد برخی تشکلهای بازنشستگی نیز انتقاد کرده و گفته این تشکلها باید بیش از آنکه به توجیه عملکرد سازمان بپردازند، مدافع جدی حقوق بازنشستگان باشند.
جدول نکات کلیدی
| محور | جزئیات |
|---|---|
| تعداد بازنشستگان تحت پوشش تأمین اجتماعی | حدود ۵.۲ میلیون نفر |
| جمعیت وابسته به مستمری بازنشستگان | نزدیک به ۱۰ میلیون نفر |
| وضعیت واریز مستمری خرداد | با تأخیر، کشیدهشده به اول تیر |
| وضعیت معوقات | هنوز زمان مشخصی برای پرداخت اعلام نشده |
| مبنای قانونی افزایش مستمری | مواد ۹۶ و ۱۱۱ قانون تأمین اجتماعی |
| زمان اعمال افزایش حقوق امسال | از خردادماه |
| ماههای ایجاد معوقه | فروردین و اردیبهشت |
| انتقاد اصلی | تأخیر، نبود شفافیت، تبعیض با بازنشستگان کشوری و لشکری |
| راهکار پیشنهادی | تأمین منابع از محل مطالبات سازمان از دولت |
نکات کلیدی
- تأخیر در پرداخت مستمریها، معیشت نزدیک به ۱۰ میلیون نفر را تحت تأثیر قرار میدهد.
- واریز مستمری خردادماه برخلاف وعده قبلی، به اول تیرماه موکول شده است.
- بازنشستگان تأمین اجتماعی به دلیل اعمال افزایش حقوق از خرداد، بابت دو ماه نخست سال طلبکار شدهاند.
- هنوز هیچ زمان مشخصی برای پرداخت معوقات اعلام نشده است.
- محمدحسن زدا از نبود شفافیت و همچنین تبعیض میان بازنشستگان تأمین اجتماعی با کشوری و لشکری انتقاد کرده است.
- یکی از راهکارهای پیشنهادی، استفاده از مطالبات سازمان از دولت برای تأمین منابع پرداختهاست.
زاویه دید تازه: مسئله فقط تأخیر نیست، فرسایش اعتماد است
آنچه بازنشستگان را آزار میدهد، فقط چند روز یا چند ماه تأخیر در پرداخت نیست؛ مسئله اصلی، فرسایش اعتماد به نهادی است که باید در دوران بازنشستگی، پشتوانه آرامش مالی آنها باشد. وقتی بازنشسته هر سال با معوقه، ابهام، وعدههای نامشخص و نبود توضیح روشن روبهرو میشود، بحران صرفاً اقتصادی باقی نمیماند؛ بلکه به بحران اعتماد نهادی تبدیل میشود. در چنین شرایطی، بازنشسته دیگر فقط طلبکار پول خود نیست، بلکه طلبکار احترام، شفافیت و پاسخگویی نیز هست.
جمعبندی
ادامه تأخیر در پرداخت مستمری و معوقات بازنشستگان تأمین اجتماعی، بار دیگر مشکلات ساختاری این سازمان را آشکار کرده است؛ از نبود برنامهریزی برای اعمال بهموقع افزایشها گرفته تا بلاتکلیفی در تأمین منابع و ضعف در اطلاعرسانی. اظهارات محمدحسن زدا نشان میدهد این مسئله فقط یک اختلال حسابداری نیست، بلکه مستقیماً معیشت میلیونها نفر را تحت تأثیر قرار میدهد. در این میان، مقایسه با بازنشستگان کشوری و لشکری نیز احساس تبعیض را تشدید کرده و مطالبه بازنشستگان برای پرداخت بهموقع، شفافیت و عدالت را جدیتر از همیشه به صحنه آورده است.
